III. Nguyên nhân TNGT hiện nay

Có 4 nguyên nhân chính dẫn đến TNGT:

-  Do người tham gia giao thông ý thức chấp hành Luật giao thông kém.

- Cơ sở hạ tầng giao thông

- Phương tiện tham gia giao thông

- Quản lý nhà nước về TTATGT và các điều kiện môi trường, xã hội…

1. Do người tham gia giao thông ý thức chấp hành Luật giao thông kém.

1.1. Vi phạm TTATGT xảy ra phổ biến

- Hàng ngày khi tham gia giao thông trên đường, chúng ta sẽ chứng kiến nhiều hành vi vi phạm Luật giao thông đường bộ như:  Sử dụng lòng đường, hè đường trái phép; Điều khiển xe không có giấy phép, đưa phương tiện không đủ an toàn vào hoạt động; Chạy quá tốc độ quy định; điều khiển xe có nồng độ cồn quá mức cho phép; đi vào đường ngược chiều, vượt đèn đỏ, tránh vượt sai quy định; đè vạch sơn. Bên cạnh đó gần đây còn xuất hiện những hành vi hết sức nguy hiểm như ném đất, đá lên tàu, đập vỡ gương cầu lồi; rải đinh trên đường, đua môtô, đua ôtô trái phép,… gây tai nạn nghiêm trọng; chống người thi hành công vụ; ngang nhiên vi phạm luật giao thông, gây tai nạn giao thông rồi bỏ chạy; xe khách chở quá số người quy định, nhồi nhét khách trong gầm xe, trên mui xe,...

1.2. Về trình độ nhận thức pháp luật của người tham gia giao thông

- Dân số nước ta với trên 80 % là làm nông nghiệp, chính vì vậy trình độ dân trí thấp cộng với tâm lý, thói quen lạc hậu từ xưa để lại nên việc tiếp cận với kiến thức cơ bản về luật pháp nói chung và luật giao thông nói riêng còn rất khó khăn.

- Tâm lý thói quen lạc hậu bộc lộ rõ nét ở đối tượng đi bộ và người điều khiển xe thô sơ.

+ Nhiều người thường đi ngang rẽ tắt thoải mái. Họ ngang nhiên đi vào đường cấm, vượt đèn đỏ, đi vào đường dành cho xe cơ giới vì cho rằng chẳng Công an nào phạt xuể.

+ Hiện nay nhiều người tham gia giao thông chưa quen để ý các biển báo hiệu, các vạch kẻ đường

+ Nhiều người khi tham gia giao thông vẫn chỉ quan tâm đến việc "đường này có đi được không" chứ không quan tâm đến việc "đường này có được đi không" thành thử cứ thấy chỗ nào trống là đi vào bất kể phải trái.

+ Nhiều người cho rằng luật giao thông là của xe cơ giới, còn xe thô sơ và người đi bộ thì vô tư. Có một nghịch lý đang tồn tại là: người đi xe đạp phải nhường người đi bộ, người đi xe cơ giới phải nhường đường cho người đi xe thô sơ trái hẳn nguyên tắc đi đường theo luật giao thông, nghĩa là người tham gia giao thông thiếu nhận thức về những việc nên làm-phải làm, những cái nên tránh-phải tránh trong giao thông đã quy định thành quy tắc đi đường.

- Đối với người lái ôtô, môtô: Tuy đã được tiếp cận với nền văn minh giao thông hiện đại song nhiều người vẫn mang tác phong đi lại trên đường làng nên dễ bất cẩn, không cần quan tâm đến pháp luật giao thông.

+ Không ít người có thói quen uống rượu, bia ngay cả khi điều khiển xe.

+ Một số người tăng tốc độ quá quy định để quay vòng, tăng chuyến.

+ Hiện tượng tranh giành khách, chở quá khổ, quá tải gây nguy hiểm cho công trình và người tham gia giao.

+ Nhiều người ngại học luật giao thông nhưng lại sợ bị phạt nên tìm cách mua bằng cho yên tâm. Tính đến tháng 6/2003, cả nước mới cấp được 6,7 triệu giấy phép lái xe ôtô trên 11,3 triệu môtô. Nếu theo quy định của pháp luật thì quá nửa số người điều khiển xe cơ giới hiện đang vi phạm pháp luật.

+  Một số thanh niên thích cảm giác mạnh, thích "thể hiện" nên hay điều khiển xe lạng lách, đánh võng, tham gia đua xe trái phép nhất là ở các thành phố lớn.

+ Một số vì quyền lợi cá nhân đã bất chấp pháp luật, bất chấp đạo lý, rải đinh trên đường gây những hậu quả khó lường.

+ Nhiều chủ phương tiện không thực hiện kiểm tra điều kiện an toàn phương tiện của mình, khi đến kì hạn kiểm định lại thuê, mượn phụ tùng tốt để che mắt nhà chức trách.

Theo thống kê của cơ quan chức năng thì trên 80% số vụ TNGT xảy ra là do chủ quan người điều khiển phương tiện gây ra, Trong đó:

+ Chạy quá tốc độ quy định:   = 38,4%;

+ Tránh vượt sai quy định:  = 19,1%;

+ Thiếu chú ý quan sát:  = 15%;

+ Người điều khiển phương tiện say rượu, bia: =6,5%;

+ Đi không đúng phần đường : =5,4%;

+ Do người đi bộ: =2,4%

- Về chủ thể gây tai nạn

+ Lái xe ôtô:  = 22%;

+ Lái xe môtô:  = 72,7%;

+ Các chủ thể khác:  = 5,2%.

         2 – Nguyên nhân do kết cấu hạ tầng giao thông còn nhiều bất cập:

- Mạng lưới giao thông đường bộ nước ta tổng chiều dài khoảng 140.000 km, có 78 đường quốc lộ với chiều dài 15.000 km, tỷ lệ đường nhựa đạt 14%, đường xấu chiếm 40 %, trong đó đa phần là đường 2 chiều, bề rộng hẹp, các giao cắt đồng mức ( không có cầu vượt), các phương tiện tham gia giao thông hỗn hợp như môtô, ôtô, xe thô sơ, bộ hành… Nhiều đoạn đường chưa đủ tiêu chuẩn kỹ thuật, tầm nhìn hạn chế, nhiều đoạn quanh co, khúc khuỷu, lối rẽ đường ngang mở tuỳ tiện dẫn đến gia tăng TNGT. Nhiều tuyến đường mới rộng, đẹp nhưng TNGT đặc biệt nghiêm trọng tăng là do người điều khiển phương tiện cơ giới đường bộ chủ quan vi phạm tốc độ.

- Giao thông tĩnh (điểm đỗ): ở nước ta hiện nay cũng là vấn đề bức xúc, nan giải nhất là ở các TP lớn, khách sạn, chợ, bệnh viện… không thiết kế chỗ đỗ xe, quy hoạch tổng thể về phát triển giao thông đô thị chưa khoa học đã gây nên tình trạng ùn tắc giao thông…

3- Do sự phát triển quá nhanh của phương tiện cơ giới đường bộ:

- Trong những năm qua, nền kinh tế đất nước phát triển thì phương tiện giao thông cũng phát triển nhanh chóng đáp ứng nhu cầu của xã hội nhưng cơ sở hạ tầng phát triển chậm chưa đáp ứng được nhu cầu đi lại của người tham gia giao thông. Tính đến Tháng 6/2007 cả nước đã đăng ký 1.014.788 ôtô và 19.934.820 môtô, xe máy.

- Giao thông công cộng chưa phát triển kịp nhu cầu đi lại của người dân, Hiện nay phương tiện đi lại của người dân chủ yếu vẫn là môtô, xe gắn máy nên  TNGT liên quan đến mô tô xe máy chiếm trên 70 % số vụ TNGT.

4. Quản lý Nhà nước về TTATGT còn nhiều thiếu sót:

- Nghị quyết 32/NQ- CP ngày 29/6/2007 của Chính phủ đã chỉ rõ:

Một trong những nguyên nhân dẫn tới TNGT tăng trong thời gian qua là do:  Sự lãnh đạo chỉ đạo của các cơ quan quản lý nhà nước về TTATGT từ Trung ương đến địa phương chưa thật tập trung và chưa có trọng điểm, có lúc điều hành thiếu quyết liệt hoặc chưa liên tục; chính quyền  cơ sở ở một số địa phương chưa quan tâm đúng mức, còn thờ ơ hoặc đứng ngoài cuộc;  ý thức chấp hành pháp luật về TTATGT của người tham gia giao thông kém, nhiều người vi phạm pháp luật  TTATGT rất ngang nhiên mà không bị xử lý hoặc xử lý không nghiêm. 

Vấn đề này thể hiện ở một số điểm sau:

- Thiếu chiến lược, quy hoạch phù hợp về phát triển kết cấu hạ tầng giao thông vận tải đường bộ. Những năm qua, tuy hệ thống đường bộ đã được cải thiện đáng kể song vẫn còn nhiều bất cập, yếu kém. Việc phát triển quá nhanh các phương tiện cơ giới đường bộ (nhất là môtô, xe máy) đặc biệt là ở các đô thị đã gây nên nhiều hậu quả phức tạp về TTATGT.

- Chậm ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện Luật giao thông đường bộ. Luật giao thông đường bộ có hiệu lực từ 1/1/2002 song tốc độ xây dựng các văn bản pháp quy này rất chậm. Có văn bản ra ngay sau khi có luật nhưng chất lượng không đảm bảo gây khó khăn cho việc triển khai.

- Buông lỏng quản lý trật tự, kỷ cương trong giao thông; lực lượng cưỡng chế thi hành luật thiếu hiệu lực.

- Chính quyền địa phương, đặc biệt chính quyền phường, xã chưa thật sự quan tâm, kiên quyết thực hiện các biện pháp bảo đảm TTATGT.

- Đội ngũ cán bộ công chức còn nhiều tiêu cực nhất là trong lĩnh vực sát hạch cấp giấy phép lái xe, kiểm định phương tiện cơ giới và cả trong việc xử lý vi phạm pháp luật làm giảm sút lòng tin trong nhân dân.

- Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật chưa hiệu quả; chưa huy động được sức mạnh của toàn xã hội tích cực tham gia bảo đảm TTATGT.

- Trang bị đầu tư áp dụng khoa học kỹ thuật vào công tác quản lý, giám sát TTATGT tuy có nhiều tiến bộ nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, việc trang bị phương tiện, công cụ hỗ trợ phục vụ công tác TTKS và xử lý vi phạm còn thiếu và không đồng bộ

- Ngoài ra còn rất nhiều nguyên nhân khác như: ảnh hưởng của môi trường, xã hội, thời tiết, tâm lý hoặc những tình huống sự kiện bất ngờ.

IV. Một số giải pháp phòng ngừa TNGT

Chúng ta cần nhận thức rằng tai nạn giao thông có thể phòng tránh được. Các giải pháp cần cấp bách cũng như lâu dài cần phải được tiến hành đồng bộ. Nghị quyết 32/2007/NQ-CP của Chính phủ ngày 29/6/2007 nêu: Để kiềm chế gia tăng TNGT, đòi hỏi phải có sự tham gia của toàn xã hội, nhất là các cơ quan từ Trung ương đến địa phương, chính quyền các cấp, các tổ chức, các đoàn thể và mỗi người tham gia giao thông  đều phải có trách nhiệm bảo đảm TTATGT. Chỉ có như vậy thì các quy định của pháp luật TTATGT mới đi vào cuộc sống một cách thiết thực.

Để bảo đảm trật tự an toàn giao thông đường bộ ở nước ta hiện nay, cần tiến hành đồng bộ các giải  pháp sau 

1. Các giải pháp cấp bách:

1.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật TTATGT:

- Công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật về TTATGT cho mọi đối tượng  tham gia giao thông để mọi người tự giác chấp hành là biện pháp quan trọng hàng đầu, yêu cầu tất cả các cơ quan nhà nước, chính quyền các cấp, tổ chức chính trị – xã hội, các đoàn thể, các cơ quan thông tin, báo chí phải đặc biệt quan tâm, thực hiện thường xuyên, kiên trì, liên tục.

- Bộ Giáo dục - Đào tạo có trách nhiệm: thực hiện chương trình giảng dạy TTATGT ở tất cả các cấp học, tăng thời lượng giảng dạy chính khoá, đưa tiêu chí chấp hành tốt LGT quy định cho việc đánh giá đạo đức của học sinh, sinh viên. Từ ngày 1/9/2007 kiên quyết xử lý nghiêm đối với học sinh, sinh viên chưa đủ tuổi, không có GPLX điều khiển môtô, xe gắn máy.

- Bộ Công an ban hành quy định thông báo về cơ quan, trường học, phường, xã, tổ dân phố, cơ quan những cán bộ, công chức, học sinh, sinh vien vi phạm pháp luật về TTATGT để có hình thức kiểm điểm, giáo dục.

1.2. Kiên quyết cưỡng chế thi hành pháp luật TTATGT và nâng cao năng lực cho lực lượng Cảnh sát, Thanh tra giao thông.

- Từ ngày 1/1/2008, đình chỉ lưu hành ôtô đã hết niên hạn sử dụng, xe công nông, xe tự chế…

- Phạt từ 100.000 đ- 200.000 đ, đồng thời tạm giữ môtô xe gắn máy 30 ngày trở lên nếu người điều khiển vi  phạm một trong các quy định sau: chở quá số người quy định, đi vào đường ngược chiều, đường cấm; không chấp hành hiệu lệnh của CSGT;

- Phạt tiền từ 4 triệu đồng đến 6 triệu đồng đồng thời tạm giữ xe 90 ngày nếu người điều khiển môtô, xe gắn máy vi phạm hành vi sau: Lạng lách, đánh võng…

- Tạm giữ môtô, xe gắn máy 90 ngày không phân biệt sở hữu đối với trường hợp học sinh, sinh viên chưa đủ tuổi hoặc không có GPLX điều khiển môtô, xe máy.

1.3. Về kết cấu hạ tầng giao thông:

- Các cấp chính quyền từ TW đến địa phương phải tổ chức giải toả, cưỡng chế thậm chí phải truy cứu trách nhiệm hình sự các trường hợp lấn chiến đất hành lang ATGT đường bộ, mở đường ngang trái phép…

- Tiến hành quy hoạch tổng thể những tuyến đường, tổ chức giao thông phù hợp, khắc phục tình trạng lưu thông hỗn hợp như hiện nay.

1.4. Tăng cường quản lý và nâng cao chất lượng ATKT của phương tiện giao thông vận tải:

- Các Bộ ngành có chức năng như Bộ GTVT, Bộ Công an, Bộ Tư pháp và UBND các tỉnh thành phố trực thuộc TW phải có biện pháp tăng cường chất lượng công tác kiểm định ATKT đối với phương tiện cơ giới đường bộ, đường thuỷ theo quy định

1.5. Giải pháp đối với người điều khiển phương tiện:

- Các Bộ, ngành có chức năng phải thường xuyên kiểm tra chất lượng đào tạo lái xe cơ giới đường bộ, xử lý nghiêm những cơ sở đào tạo lái xe kém chất lượng, tiêu cực.

- Đối với những người vi phạm Luật Giao thông bị giữ xe từ 60 ngày trở lên sẽ phải thực hiện việc bắt buộc hoc và kiểm tra lại kiến thức về Luật giao thông trước khi nhận lại GPLX

- Thu hồi không thời hạn GPLX của những lái xe nghiện ma tuý, những lái xe khách chuyên nghiệp để xảy ra TNGT ĐB NT hoặc chở khách quá 100% số khách quy định.

1.6. Giải pháp giảm thiểu  thiệt hại do TNGT :

- Từ ngày 15/9/2007, người đi môtô, xe gắn máy trên các quốc lộ bắt buộc phải đội mũ bảo hiểm.

- Từ ngày 15/12/2007, người đi môtô, xe gắn máy  trên tất các tuyến đường bắt buộc phải đội mũ bảo hiểm.

- Theo NĐ 146/2007 của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 2/10/2007, quy định mức phạt tiền từ 100- 200 ngàn đồng đối với người điều khiển môtô xe máy không đội mũ bảo hiểm theo quy định. Mức phạt hiện nay tăng lên gấp 5 lần so với trước.

1.7. Giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước:

- Trong năm 2007 kiện toàn UBATGTQG  và Ban ATGT ở các địa phương theo hướng nâng cao trách nhiệm, quyền hạn tổ chức chuyên nghiệp và tính phối hợp.

- Bộ GTVT kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về ATGT của Bộ GTVT và các Sở GTVT.