Phần thứ nhất:

Thực trạng tình hình An toàn giao thông

trên  thế giới  và Việt Nam

 I. Tình hình chung về  ATGT trên thế giới

1. ATGT là vấn đề toàn cầu:

ATGT là vấn đề toàn cầu bởi lẽ hàng ngày, hàng giờ trên thế giới đều có TNGT xảy ra, không một nước nào là không phải đối mặt với TNGT, vì thế các quốc gia đều mong muốn có một hệ thống giao thông đường bộ an toàn. Hiện nay, hầu như các nước đều có những chính sách, chủ trương nhằm đảm bảo TTATGT. Cùng với các quốc gia là các tổ chức quốc tế và ngay cả Liên hợp quốc cũng có những hành động hướng tới bảo đảm ATGT trên toàn thế giới. 

Năm 2007, tuần lễ an toàn giao thông toàn cầu được tổ chức tại Việt Nam . Và trong tuần lễ ATGT này đã  cho thấy sự quan tâm của các chính phủ, các tổ chức quốc tế và mọi người trên toàn thế giới về ATGT. Đó là một biểu hiện rõ nhất về tính toàn cầu của vấn đề an toàn giao thông và là một trong những tín hiệu cho thấy an toàn giao thông là có thể đạt được thông qua nỗ lực của  chính chúng ta.

2. TNGT gây tổn thất nặng nề cho thế giới

Mỗi năm trên thế giới có khoảng trên 1,2 triệu người chết và gần 50 triệu người bị thương nặng và tàn tật suốt đời do tai nạn thương tích. Trong đó nguyên nhân chủ yếu là do TNGT. ở Châu á, TNGT trở nên phổ biến và nghiêm trọng. Trong đó khoảng 10% TNGT thế giới hiện nay xảy ra tại Trung Quốc.Theo thống kê của tổ chức Y tế Thế giới, Châu á chỉ chiếm 16% phương tiện giao thông thế giới nhưng lại chiếm hơn 1/2 số người chết do TNGT. Mỗi năm tại Châu á  hơn 600.000 người tử  vong và 9,4 triệu người khác bị thương bởi xe cộ. Trong ASEAN, Việt Nam đứng thứ 4 về số phương tiện cơ giới đường bộ, đứng thứ 6 về số người dân trên một phương tiện cơ giới đường bộ nhưng lại đứng thứ 2 về số người chết và bị thương vì TNGT (chỉ sau Thái Lan)

TNGT là một gánh nặng, là nỗi lo đối với  các quốc gia. TNGT gây nên những tổn thất về người và tài sản, làm tốc độ phát triển kinh tế - xã hội tại mỗi nước. Theo Tổ chức Y tế thế giới WHO, trong tổng số 1,2 triệu người chết vì TNGT trên thế giới hàng năm, có 40% là thanh niên dưới 25 tuổi và hàng triệu người khác bị chấn thương và thương tật suốt đời. Khoảng 85% số vụ tai nạn đó xảy ra ở các nước có thu nhập thấp và trung bình. ước tính mỗi năm thiệt hại từ TNGT trên toàn cầu do tổn thất về vật chất, chi phí y tế và các chi phí khác lên đến 518 tỷ USD.

Vấn đề TNGT cũng có những khác biệt khá cơ bản giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển, nó như là một nghịch lý của vấn đề toàn cầu về giao thông. Tại các nước công nghiệp số tử vong vì TNGT năm 1990 là 150.000 người rồi sau đó giữ nguyên và giảm đi chút ít, trong khi tại các nước đang phát triển số tử vong vì TNGT năm 1990 là 350.000 người, năm 2000 là 800.000 người và dự báo năm 2010 là 1.900.000 người. Tới năm 2010 các nước nghèo gánh chịu hơn 90% tổng số tử vong toàn thế giới tuy rằng hiện nay 15% số dân thế giới tại các nước giàu đang sử dụng 80% số ôtô con và ôtô khách.

II. Tình hình ATGT ở Việt Nam

1. TNGT liên tục tăng cao và nghiêm trọng

1.1 Tình hình chung về TNGT ở Việt Nam

Tình hình TNGT ở Việt Nam trong những năm gần đây là rất nghiêm trọng, năm sau tăng cao hơn năm trước, tăng cao hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế. Trước đổi mới, do số lượng xe cơ giới cũng như hoạt động GTVT ở nước ta còn hạn chế nên TNGT chưa trở thành vấn đề lớn. Cùng với sự gia tăng mạnh mẽ của hoạt động GTVT nhất là GTVT đường bộ, càng ngày vấn đề TNGT càng trở nên bức xúc. Nếu 1988 mới có gần 4.500 vụ TNGT làm chết gần 2.500 người, bị thương hơn 5.500 người thì 15 năm sau TNGT đã tăng gấp 6,22 lần, số người chết tăng gấp 5,57 lần . Từ năm 2003- 2005 do các cấp, các ngành vào cuộc  kiên quyết triển khai thực hiện Nghị quyết 13/NQ-CP của Chính phủ nên mục tiêu kiềm chế  TNGT đã đạt được. Tuy nhiên từ năm 2006 đến nay tình hình TTATGT lại có những diễn biến phức tạp, TNGT tăng mạnh. Năm 2006 xảy ra hơn 14 nghìn vụ TNGT đường bộ, làm chết trên 12.300 người, tăng hơn 10 % so với năm trước; bị thương hơn 11.000 người. Năm 2007, các cấp các ngành kiên quyết vào cuộc triển khai Thực hiện Nghị quyết 32/CP của Chính phủ nên tình hình TNGT năm 2007 đã giảm so với năm 2006 nhưng TNGT và  TNGT ĐB nghiêm trọng vẫn còn diễn biến phức tạp, gây hậu nghiêm trọng về người và tài sản của nhân dân. Hiện nay tính trung bình mỗi ngày TNGT cướp đi sinh mạng khoảng 35 người. Những năm gần đây, TNGT đường sắt, đường thuỷ tăng không đáng kể nhưng TNGT đường bộ tăng rất mạnh. TNGT đường bộ luôn chiếm khoảng 97% số vụ; 98% số người chết và 99% số người bị thương.

Bảng thống kê số liệu TNGT đường bộ

Một số vụ TNGT đặc biệt nghiêm trọng:

1.2. Thiệt hại do TNGT gây ra

Theo thống kê: Số người chết và bị thương do TNGT  ở nước ta tập chủ chủ yếu từ 15 – 49 tuổi, đây là lứa tuổi chiếm khoảng 56 % dân số nước ta và là lứa tuổi mà có sức khoẻ, trí tuệ để hoạt động kinh tế mạnh nhất và tạo ra nhiều của cải, vật chất cho xã hội. Sức lao động mà nhóm tuổi này mất đi do tử vong hoặc bị thương tật vì TNGT là một tổn thất  rất lớn cho mỗi gia đình và toàn xã hội. Và trong đó thì nam giới có nguy cơ bị TNGT cao hơn nữ giới. Một phần là vì nam giới đóng vai trò chủ chốt trong các hoạt động kinh tế tạo thu nhập cho gia đình, cho xã hội và do đó có nhu cầu đi lại cao hơn. Hơn nữa nam giới  thường có hành vi nguy cơ cao hơn nữ giới như: đi xe tốc độ cao hoặc sử dụng bia, rượu trước khi lái xe.

Theo Ngân hàng phát triển Châu á ước tính mỗi năm thiệt hại do TNGT gây ra tại Việt Nam chừng 885 triệu USD. Như vậy mỗi năm chúng ta tự làm mất đi khoảng 1 tỷ đô la, trong khi nhà nước ta còn nghèo và phải cạnh tranh mạnh mẽ với các nước láng giềng nhằm tranh thủ nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên sự mất mát về kinh tế chỉ phản ánh một một của vấn đề TNGT. TNGT còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh Việt Nam an toàn mà chúng ta vẫn  quảng bá với thế giới. Ngành du lịch đang được nước ta rất chú trọng  phát triển thành ngành công nghiệp không khói và thực tế nó đã và đang đóng góp rất đáng kể vào nguồn thu của quốc gia. Vì thế nếu mỗi con đường của Việt Nam trở nên trật tự và an toàn hơn, chắc chắn hình ảnh đất nước ta sẽ còn hấp dẫn hơn với du khách rất nhiều.

2. Tình hình ùn tắc giao thông

2.1-  ùn tắc giao thông xảy ra nghiêm trọng:

- Có thể thấy rằng ùn tắc giao thông xảy ra ngày càng nhiều ở Hà Nội, Tp Hồ Chí Minh và một số thành phố, thị xã lớn. Số điểm ùn tắc ngày càng tăng, xảy ra nhiều lần trong ngày Thời gian ùn tắc ngày càng kéo dài. ùn tắc giao thông đã trở thành vấn đề nghiêm trọng và bức xúc gây, thiệt hại về kinh tế-xã hội và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường. Trong những giờ tan tầm, các kỳ thi đại học, nỗi lo đi lại luôn là một nỗi lo lớn nhất của các nhà chức trách cũng như mỗi người dân. Lực lượng CSGT đã phải luôn túc trực tại những điểm này để giải toả, điều hoà giao thông.

- Tháng 9/2000, Hà Nội có 20 điểm ùn tắc, Tp Hồ Chí Minh có 61 điểm thường xuyên ùn tắc thì đến tháng 6/2007, số liệu này ở Hà Nội lên tới 69 điểm, Tp Hồ Chí Minh lên tới 92 điểm.

2.2-  Thiệt hại do ùn tắc giao thông gây ra:

- Vào năm 2001, các chuyên gia tính toán thiệt hại do ùn tắc giao thông mỗi ngày ước tính khoảng 5 tỷ đồng  ở TP Hồ Chí Minh. Với thực trạng ùn tắc giao thông trầm trọng như hiện nay thì con số thiệt hại này chắc chắn sẽ cao hơn. Theo tài liệu nghiên cứu của Khoa Kỹ Thuật – Giao thông ĐH Bách khoa TP HCM, hàng năm tình trạng UTGT tại TP.HCM, HN kéo theo thiệt hại về kinh tế – xã hội ước tính lên đến gần 14.000 tỷ đồng. Mỗi ngày thiệt hại do UTGT lên đến  khoảng 20 tỷ đồng

- Thiệt hại do ùn tắc giao thông được tính dựa trên các thành phần tổng mức thiệt hại về: Thời gian;  Thiệt hại về vật chất (do tăng chi phí khai thác: khấu hao xe, xăng, dầu…); Thiệt hại xã hội (liên quan đến việc ô nhiễm không khí, các tác động tiêu cực đến tâm sinh lý và sức khoẻ của người dân,..).

- Việc ùn tắc giao thông không những ảnh hưởng về đi lại mà còn ảnh hưởng tới môi trường sống trong đô thị và các quan hệ khác như thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển du lịch. Theo ước tính của một số nhà khoa học thì trong giờ cao điểm, tốc độ bình quân của xe cơ giới tại Hà Nội chỉ đạt 8-10 km/h

3. Tình trạng lạng lách, đua xe trái phép.

 Khoảng 10 năm trở lại đây, tình hình tụ tập đua xe trái phép lạng lạng, đánh võng xuất hiện trên địa bàn Hà Nội, TP.HCM và tại một số địa phương khác. Những năm gần đây, lực lượng phòng chống đua xe trái phép đã có những biện pháp mạnh để trấn áp, xử lý nên tình trạng tụ tập, lạng lách đua xe trái phép đã giảm có về số vụ và tính chất mạnh động liều lĩnh của các đối tượng tham gia lạng lách, đua xe, cổ vũ đua xe đã giảm. Tuy nhiên tình trạng này vẫn diễn ra vào các ngày nghỉ, lễ, những ngày diễn ra các trận bóng đá quan trọng có Đội tuyển Việt Nam tham gia. Đối tượng tham gia vào các cuộc lạng lách, đãnh võng chủ yếu là thanh thiếu niên ý thức kém, gia đình buông lỏng quản lý, cá biệt là còn có sự tham gia của một số học sinh, sinh viên các trường PTTH, CĐ, ĐH.

   6 tháng đầu năm 2007 đã xảy ra 22 vụ thanh thiếu niên tụ tập từ 5 – 10 xe, có tốp đến khoảng 100 xe điều khiển xe môtô, lạng lách, đánh võng có dấu hiệu đua xe trái phép (Trong đó Hà Nội 8 vụ, TP HCM 10 vụ, Hà Tĩnh, Hà Tây 1 vụ). Lực lượng phòng chống đua xe trái phép đã tạm giữ 760 xe môtô vi phạm để xử lý. Riêng Phòng CSĐT Công an Hà Nội đã lập chuyên án bắt giữ và khởi tố 4 đối tượng đua xe trái phép, gây rối TTCC; CSGT Công an Hà Tĩnh  giữ và xử lý hành chính 06 đối tượng là học sinh trung học vi phạm lạng lách, đánh võng.