Đắk Lắk thuộc trung tâm vùng Tây Nguyên, có vị trí chiến lược hết sức quan trọng về kinh tế - xã hội và an ninh - quốc phòng. Với mạng lưới giao thông gồm 05 tuyến Quốc lộ: QL 14, QL 14C, QL 26, QL 27, QL 29 và Cảng hàng không Buôn Ma Thuột, phân bổ thuận lợi cho việc giao thương, đi lại với các tỉnh và khu vực khác nên có thể nói Đắk Lắk là đầu mối giao thông quan trọng nối các tỉnh Tây Nguyên với cả nước. Những năm qua, cùng với quá trình phát triển kinh tế, lưu lượng phương tiện giao thông cơ giới trên các tuyến đường qua địa bàn tỉnh tăng cao, nhất là phương tiện vận tải hành khách và vận tải hàng hóa. Để tối đa hóa lợi nhuận, một số doanh nghiệp (DN), hợp tác xã (HTX), hộ kinh doanh vận tải thường tăng tải trọng mỗi chuyến xe, hoặc ép lái xe phải tăng chuyến, thuê không đủ lái xe… thêm vào đó, do yếu tố khoảng cách địa lý nên các phương tiện vận tải hành khách và hàng hóa ở phía Bắc vào các tỉnh Nam Tây Nguyên hoặc Nam Bộ lên các tỉnh Bắc Tây Nguyên khi đến địa bàn tỉnh Đắk Lắk thường vào khoảng thời gian nửa đêm về sáng. Đây là thời điểm lái xe dễ mệt mỏi, buồn ngủ nên để tìm cách tỉnh táo một số lái xe thường tìm đến ma túy như là một cứu cánh, điều này hết sức nguy hiểm, gây mất an toàn cho người và phương tiện tham gia giao thông.

          Theo khuyến cáo của các chuyên gia y tế, việc sử dụng ma túy ngoài việc để lại nhiều hệ lụy và hậu quả khôn lường cho sức khỏe thì sử dụng nhiều lần sẽ trở thành thói quen và bị lệ thuộc hoàn toàn vào ma túy...  Đặc biệt, nếu là lái xe thì gây cảm giác lâng lâng, ý thức mù mờ, phản ứng chậm chạp, không nhìn được xa, nhìn không rõ, phối hợp động tác không ăn khớp với nhau, cảm xúc phấn khích, không làm chủ được tốc độ, mất chủ động có thể dẫn tới gây tai nạn giao thông (TNGT) ở nhiều mức độ khác nhau. như vụ TNGT thảm khốc xảy ra ngày 17/5/2012 tại Cầu Serepok (Km 730 - QL14) thuộc địa phận xã Hòa Phú, TP.Buôn Ma Thuột, làm chết 34 người, bị thương 21 người là một ví dụ điển hình. Qua điều tra phát hiện lái xe điều khiển chiếc xe này từng có tiền án 7 năm tù về tội mua bán trái phép chất ma túy.

Tính đến tháng 4/2014, ngành giao thông vận tải tỉnh đã cấp 15.913 Giấy phép lái xe (GPLX) hạng C; 2.666 GPLX hạng D; 3.548 GPLX hạng E và 330 GPLX hạng FC. Như vậy, ngoài số lái xe vãng lai đến từ các tỉnh thì số lượng lái xe khách và xe tải ở tỉnh Đắk Lắk cũng khá lớn. Trong khi việc quản lý lái xe còn nhiều sơ hở, bất cập, nhất là việc kiểm tra tiêu chí sức khoẻ của lái xe chưa được tiến hành một cách thường xuyên, triệt để, do đó việc lái xe sử dụng các chất kích thích mà pháp luật nghiêm cấm, trong đó có ma tuý chưa được kiểm soát chặt chẽ và ngành giao thông vận tải vẫn chưa có biện pháp để khắc phục, chấn chỉnh.

          Trước tình hình trên, để kịp thời phát hiện xử lý lái xe có sử dụng ma túy nhằm phòng ngừa TNGT và góp phần bảo đảm trật tự an toàn giao thông (TTATGT) và trật tự an toàn xã hội, phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh Đắk Lắk đã chủ động rà soát, nắm tình hình đội ngũ lái xe trên địa bàn, đồng thời, tham mưu cho Giám đốc Công an tỉnh đề xuất Ban An toàn giao thông tỉnh xây dựng Kế hoạch phối hợp liên ngành để kiểm tra chất ma túy trong cơ thể đối với người điều khiển xe ô tô khách, ô tô tải trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Trên cơ sở đó, Chủ tịch UBND tỉnh đã ra quyết định thành lập Đoàn công tác liên ngành của tỉnh gồm: Công an, Giao thông vận tải, Tư pháp, Y tế và Tài chính. Ngoài ra, Công an tỉnh cũng đã có kế hoạch triển khai cho các đơn vị nghiệp vụ gồm: PC47, PC64, PC67, PX15, Công an các huyện, thị xã, thành phố để thông qua công tác nghiệp vụ cơ bản (Điều tra cơ bản, mạng lưới cộng tác viên bí mật, rà soát quản lý các loại đối tượng ở địa bàn cơ sở...), công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm ma túy để sàng lọc, phát hiện những trường hợp có dấu hiệu sử dụng ma túy hoặc nghiện ma túy đang hành nghề lái xe trong các DN, HTX, hộ kinh doanh vận tải hành khách và hàng hóa.

          Thông qua biện pháp hành chính, Đoàn công tác liên ngành của tỉnh đã yêu cầu các DN, HTX và hộ kinh doanh vận tải vận động và giới thiệu lái xe đến kiểm tra, tuy nhiên, qua xét nghiệm tập trung công khai 149 trường hợp tại Trung tâm Y tế dự phòng đã không phát hiện được trường hợp nào có sử dụng ma tuý.

          Trong khi đó, qua công tác nắm tình hình thì các đơn vị nghiệp vụ của Công an tỉnh đã xác định được 45 người hành nghề lái xe có biểu hiện nghi vấn sử dụng các chất ma túy và nghiện ma túy đang cư trú trên địa bàn. Trên cơ sở đó, Phòng Cảnh sát Giao thông đã giúp lãnh đạo Công an tỉnh tham mưu Đoàn công tác liên ngành tiến hành kiểm tra lưu động trên các tuyến quốc lộ, tỉnh lộ. Từ ngày 15/11/2012 - 15/1/2013, kiểm tra lưu động 38 lái xe (gồm cả lái xe phụ - không trực tiếp điều khiển), phát hiện 6 lái xe có kết quả xét nghiệm dương tính với chất ma túy. Qua đấu tranh làm rõ, có 3 lái xe khai nhận có sử dụng chất ma túy, còn 3 lái xe khai đã sử dụng thuốc tây có thành phần Mooc phin. Đối với 3 lái xe không thừa nhận sử dụng ma túy là thủ đoạn khai báo gian dối để tránh trách nhiệm pháp lý của lái xe nên Công an tỉnh chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ tiếp tục theo dõi. Hầu hết các lái xe bị phát hiện có sử dụng chất ma túy là lái xe ô tô khách tuyến đường dài như: Đắk Lắk - Hà Giang, Đắk Lắk - Cao Bằng, Đắk Lắk - Đà Nẵng... qua đó, phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính và tước Giấy phép lái xe không thời hạn; đồng thời, làm công văn gửi các Sở Giao thông vận tải phối hợp xử lý các trường hợp lái xe có sử dụng chất ma túy nhưng không trực tiếp điều khiển xe.

          Từ thực tiễn hoạt động kiểm soát việc lái xe sử dụng chất ma túy trên địa bàn tỉnh, Phòng Cảnh sát Giao thông Công an tỉnh Đắk Lắk rút ra một số kinh nghiệm sau:

          Thứ nhất, lực lượng Công an phải chủ động làm tốt công tác điều tra cơ bản, nắm tình hình, xác định cụ thể được tên, tuổi, địa chỉ, loại xe đang điều khiển và tuyến vận tải của lái xe có biểu hiện nghi vấn sử dụng ma túy hoặc đang nghiện ma túy để thông tin kịp thời cho Đoàn kiểm tra nhằm đảm bảo tính chính xác, hiệu quả công tác. Ngoài ra, cần phải dựa vào quần chúng nhân dân hoặc tranh thủ mâu thuẫn giữa các nhà xe, giữa các lái xe, phụ xe để thu thập thông tin, tài liệu về lái xe có sử dụng chất ma túy hoặc đang nghiện ma túy phục vụ công tác phát hiện và xử lý.

          Thứ hai, lực lượng chức năng làm nhiệm vụ phải luôn chủ động thu thập tài liệu, chứng cứ, để có biện pháp đấu tranh với lái xe được xác định là sử dụng ma túy nhưng khai báo gian dối hoặc trốn tránh sự kiểm tra của lực lượng chức năng như khi bị kiểm tra phát hiện dương tính với ma túy thì khai do bệnh tật phải dùng Mooc phin, chủ động uống thuốc ngừa thai để tránh kết quả dương tính hoặc thay đổi lái xe trước khi vào địa bàn tỉnh... Đối với xe ô tô vận chuyển hành khách, hàng hóa đường dài có bố trí nhiều lái xe trên một hành trình chạy xe thì phải kiểm tra cả lái xe phụ - không trực tiếp điều khiển.

          Thứ ba, phải phối hợp tốt biện pháp vừa vận động doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh vận tải đưa lái xe tự giác đến kiểm tra tập trung, công khai với biện pháp kiểm tra lưu động, bí mật, bất ngờ đối với lái xe đã xác định được có dấu hiệu nghi vấn sử dụng ma túy đang điều khiển xe trên các tuyến đường mới có hiệu quả. Vì  nếu chỉ áp dụng biện pháp hành chính đơn thuần yêu cầu lái xe đến kiểm tra thì dễ dẫn đến nhiều lái xe viện lý do để trốn tránh kiểm tra như: đang đau ốm, đang trên hành trình vận chuyển hành khách, hàng hóa hoặc tạm ngưng hành nghề, chuyển đi nơi khác, kể cả tạm ngưng sử dụng ma túy trước khi kiểm tra ...

          Trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát, đấu tranh với tình trạng lái xe ô tô vận chuyển hành khách, hàng hóa sử dụng chất ma túy trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, xin đưa ra một số giải pháp như sau:  

          Một là, công tác tuyên truyền phổ biến, giáo dục phải được đẩy mạnh và làm thường xuyên để đội ngũ lái xe hiểu được hành vi sử dụng chất ma túy là hành vi mà Luật giao thông đường bộ nghiêm cấm và chế tài xử phạt đối với hành vi này cũng rất cao, bị cấm lái xe trong thời gian nhất định; bên cạnh đó cũng cần tuyên truyền về tính nguy hiểm điều khiển phương tiện tham gia giao thông và hậu quả đối với sức khỏe của lái xe khi sử dụng ma túy.

          Hai là, đề cao vai trò, trách nhiệm của DN, HTX hộ kinh doanh vận tải trong công tác tuyển dụng lái xe, quản lý và giáo dục đội ngũ lái xe để kịp thời phát hiện lái xe sử dụng ma túy; thông báo những lái xe vi phạm cho ngành giao thông vận tải; bổ sung quy định về trách nhiệm của DN, HTX, hộ kinh doanh vận tải để lái xe của mình sử dụng chất ma túy.

          Ba là, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong công tác đào tạo, sát hạch cấp, đổi Giấy phép lái xe; bổ sung quy định xét nghiệm chất ma túy trong Giấy khám sức khỏe đối với lái xe. Cần quy định kiểm tra sức khỏe giữa thời gian đổi GPLX, vì hiện tại quy định thời gian này quá dài.

          Bốn là, công tác kiểm tra chất ma túy đối với lái xe cần được tiến hành đồng bộ, thống nhất và thường xuyên trên toàn quốc. Về lâu dài, trang bị thiết bị chuyên môn y tế cần thiết để kiểm tra chất ma túy cho lực lượng chức năng trực tiếp làm công tác đảm bảo TTATGT để kiểm tra chất ma túy đối với lái xe. Hiện nay việc tiến hành kiểm tra chất ma túy đối với lái xe ở địa phương gặp nhiều khó khăn, do phải phối hợp với nhiều ngành, nhiều lực lượng, kế hoạch phối hợp được thực hiện theo đợt, thời gian thực hiện không thường xuyên nên lái xe có sử dụng ma túy thường tìm cách để trốn tránh nên hiệu quả công tác này chưa cao./.