II. Những chặng đường vẻ vang của lực lượng CSGT đường bộ - đường sắt:

   Trải qua 68 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, dưới dự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, chính quyền mà trực tiếp, thường xuyên là Đảng uỷ CATW, lãnh đạo Bộ Công an; Đảng uỷ, lãnh đạo Công an các cấp; sự phối hợp chặt chẽ, có hiệu quả của các lực lượng trong và ngoài ngành; sự đùm bọc giúp đỡ to lớn của nhân dân, lực lượng CSGT đường bộ - đường sắt đã khắc phục khó khăn, gian khổ, hy sinh, phấn đấu vươn lên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, thực sự là lực lượng chủ công, nòng cốt trên mặt trận bảo đảm TTATGT qua từng giai đoạn Cách mạng:

1. Trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp, các tổ chức tiền thân của CSGT được lập thành các Đội Công an chỉ đường, Đội Công an kiểm tra xe tải thuộc Ban trật tự có nhiệm vụ hướng dẫn giao thông, kiểm soát công khai, kiểm tra giúp đỡ người qua lại ở các tuyến đường giao thông quan trọng, các ngã tư đường lớn, các khu vực giáp ranh giữa ta và địch, các cơ quan, kho tàng, bến bãi..., góp phần quan trọng cùng các lực lượng Công an nhân dân, Quân đội nhân dân, Du kích địa phương tuần tra kiểm soát bảo vệ đồng bào đi tản cư, bảo vệ các cuộc hành quân, trú quân; bảo vệ sửa chữa, làm mới cầu đường, bảo vệ giao thông vận chuyển, hàng hoá, lương thực, vũ khí; phát hiện những đối tượng lợi dụng buôn bán để hoạt động gián điệp cho địch.

Thực hiện các Chỉ thị số 104/P4 ngày 23/02/1953, Chỉ thị 110 ngày 23/3/1953 của Bộ Công an về thành lập Ban bảo vệ cầu đường và bảo vệ giao thông vận chuyển, các tỉnh Bắc và Bắc trung bộ đều thành lập Ban bảo vệ cầu đường, bảo vệ giao thông vận chuyển do Công an làm nòng cốt. Trong chiến dịch Điện Biên phủ, một lực lượng làm Cảnh sát trị an hành chính được huy động để bảo vệ chiến dịch; các đồn, trạm được tăng cường trên các trục đường giao thông. Ở các ngã ba, ngã tư, vùng trọng điểm địch tập trung đánh phá. Công tác tuần tra kiểm soát trên các tuyến đường chính từ hậu phương ra tiền tuyến được tăng cường, đã bảo vệ an toàn cho 32 nghìn dân công hỏa tuyến, đoàn vận tải 628 ô tô, 31 xe đạp thồ của các tỉnh chi viện cho chiến dịch.

Ngày 07/5/1954, chiến dịch Điện Biên phủ kết thúc thắng lợi, ngày 20/5/1954, chính phủ Pháp buộc phải ký hiệp định Giơnevơ về việc chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở Đông Dương. Song, do âm mưu phá hoại hiệp định, nước ta tạm thời bị chia cắt 02 miền: miền Bắc hoàn toàn giải phóng, bắt tay vào tiếp quản, khôi phục và phát triển kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng cơ sở vật chất của CNXH; miền Nam tiếp tục đấu tranh giành mục tiêu thống nhất nước nhà. Giai đoạn này, lực lượng CSGT đường bộ - đường sắt được thành lập, tham gia tiếp quản Thủ đô và các tỉnh, thành phố, thị xã miền Bắc, đảm bảo TTATGT đường bộ - đường sắt, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới của Cách mạng.

Trên lĩnh vực đường sắt: để phục vụ tiếp quản, khôi phục tuyến đường sắt, ngày 28/9/1957, liên Bộ Công an - Giao thông vận tải Bưu điện đã ký Nghị định 01/LB về thành lập Ty Công an đường sắt trực thuộc Tổng cục đường sắt như một Ty Công an cấp tỉnh, chịu sự chỉ đạo về nghiệp vụ của Bộ Công an. Về tổ chức gồm 5 Ban, 18 đồn; về biên chế gồm 700 cán bộ chiến sỹ. Việc ra đời Ty Công an đường sắt đã đáp ứng kịp thời yêu cầu tiếp quản, khôi phục tuyến đường sắt và phát triển kinh tế.

Trên lĩnh vực đường bộ: Bộ Công an đã đổi tên Vụ trị an hành chính thành Vụ trị an Dân cảnh, phòng trị an Dân cảnh Công an thành phố Hà Nội được thành lập với gần 1000 cán bộ chiến sỹ. Về tổ chức có Đội trật tự, Đội giao cảnh… Ngày 28/7/1956, Chính phủ ban hành Nghị định 892/NĐ đổi tên lực lượng trị an Dân cảnh và Vụ Trị an Dân cảnh thành lực lượng Cảnh sát nhân dân và thành lập Cục Cảnh sát nhân dân. Ngày 10/8/1956, Thủ tướng Chính phủ ra Thông tư 1001/TTg xác định rõ hơn tổ chức ngành Cảnh sát nhân dân, trong đó có CSGT phụ trách quản lý giao thông trong thành phố… ở cơ quan Bộ Công an, CSGT thuộc phòng trị an Dân cảnh (gọi tắt là phòng 5); ở địa phương, tỉnh, thành phố, CSGT thuộc phòng hoặc Ban trị an Dân cảnh. Lực lượng CSGT đường bộ triển khai thực hiện đăng ký, quản lý xe xích lô, xe đạp, xe máy; tham mưu cho Bộ ban hành và triển khai Thông tư liên ngành với Bộ giao thông vận tải Bưu điện, ban hành thể lệ tạm thời về vận tải đường bộ, tổ chức tiếp nhận bàn giao công tác đăng ký, quản lý các loại phương tiện trước đây Chính phủ giao cho ngành giao thông quản lý, triển khai việc tổ chức điều khiển giao thông, quy định cụ thể các loại đèn tín hiệu giao thông, xử phạt vi phạm hành chính, góp phần quan trọng quản lý TTATGT, phục vụ khôi phục phát triển kinh tế xã hội.

2. Trong cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đối với miền Bắc, các mục tiêu giao thông vận tải: đường xá, cầu, cống, bến phà, nhà ga, phương tiện giao thông là trọng điểm đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ, hòng cắt đứt chi viện về sức người, sức của của hậu phương lớn miền Bắc đối với tiền tuyến lớn miền Nam. Chỉ tính những trận lớn, đánh vào mục tiêu giao thông vận tải thì từ tháng 4/1965 đến hết năm 1967, chúng đánh 45.500 trận, trong đó tập trung 60 -80% số trận đánh phá các tuyến giao thông ở vùng khu 4 cũ, trong đó tuyến đường 559 chi viện cho chiến trường miền Nam là một trọng điểm bị địch đánh phá ác liệt nhất. Trên tuyến đường sắt, từ tháng 3/1965, đế quốc Mỹ tập trung đánh phá các mục tiêu ngành đường sắt ngày càng mở rộng và ác liệt. Trong các  năm 1965, 1967, 1968, 1972, Mỹ đã ném 10.078 trận bom xuống 3.711 điểm trên cả 6 tuyến đường sắt, làm giao thông đường sắt nhiều lúc bị gián đoạn. Cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại trên mặt trận bảo vệ giao thông vận tải ngày càng diễn ra ác liệt.

Thấy rõ tầm quan trọng của công tác bảo vệ giao thông vận chuyển, trong cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của Đế quốc Mỹ đối với miền Bắc, Đảng, Chính phủ có nhiều Chỉ thị, Nghị quyết quan trọng chỉ đạo công tác bảo đảm giao thông vận tải: Ngày 30/6/1965, Chính phủ đã chỉ ra Chỉ thị 110/CP về công tác bảo đảm giao thông vận tải, xác định rõ “Bảo đảm giao thông vận tải thông suốt, liên tục trở thành công tác trọng tâm số 1 của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân. Trong năm 1966, Chính phủ ra 02 Chỉ thị quan trọng (số 111/CT-TTG và 1177/CT-TTg) xác định rõ trách nhiệm của các cấp, các ngành trong công tác bảo đảm giao thông vận tải. Từ ngày 21 đến 25/3/1966, Chính phủ tổ chức “Đại hội thi đua đảm bảo giao thông vận tải, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”. Ngày 12/12/1965, Hội nghị Trung ương 12, khoá III ra Nghị quyết chỉ rõ: “Để tăng cường cho miền Nam, vấn đề mấu chốt là đảm bảo giao thông vận tải thông suốt trên những con đường chiến lược quan trọng; toàn Đảng, toàn dân ta phải khắc phục khó khăn để giữ vững con đường chi viện cho miền Nam”. Ngày 12/9/1966, Ban Bí thư TW Đảng ra Chỉ thị số 136/CT-TW về việc bảo đảm TTATGT và bảo đảm tài sản Nhà nước trong quá trình vận chuyển.

Trước yêu cầu nhiệm vụ bảo đảm TTATGT, ngày 30/5/1966, thay mặt Hội đồng Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định 98/CP về việc thành lập Cục bảo vệ giao thông và bưu điện thuộc Bộ Công an. Thực hiện quyết định của Chính phủ, ngày 03/8/1966, Bộ Công an có Quyết định 791/CA-QĐ qui định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, tổ chức của lực lượng bảo vệ giao thông bưu điện và thành lập phòng Bảo vệ giao thông và Bưu điện ở các Sở, Ty Công an.

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Công an, hầu hết Công an các địa phương khu 4 cũ đều thành lập phòng Cảnh sát bảo vệ giao thông và thành lập các trạm, chốt bảo vệ các mục tiêu bến phà, cầu phao, trạm trung chuyển, bến cảng trọng điểm... Từ năm 1965 - 1966, các trạm bảo vệ giao thông cầu Khay (Vĩnh Linh), Phà Gianh, Ròn, Xuân Sơn, Quán Hầu, Long Đại, Ngân Sơn, Quảng Trường, Nhật Lệ, Vĩnh Trung, Đèo Ngang, trạm trung chuyển Thuận Bài, Cảng Gianh (Quảng Bình), Đồng Lộc, Thượng Gia, Cổ Ngư, Bãi Vọt, Linh Cảm, Kỳ Anh (Hà Tĩnh), Vinh, Bến Thuỷ, Truông Bồn (Nghệ An), Lạch Ghép, Hàm Rồng, Bò Lăn (Thanh Hoá); Đội tuần tra kiểm soát Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh), trạm Cảnh sát giao thông bến Bính, Máy Chỉ (Hải Phòng)... được thành lập. Công an Quảng Bình còn tổ chức tuyển chọn thêm 150 đồng chí mới, kịp thời bổ sung cho lực lượng bắt tay thực hiện nhiệm vụ bảo vệ giao thông vận chuyển. Công an Hải Phòng đã tăng cường lực lượng CSGT từ 75 đến 250 cán bộ chiến sỹ.

Trong suốt những năm chống chiến tranh phá hoại của Đế quốc Mỹ đối với miền Bắc, Cục Bảo vệ giao thông - Bưu điện, Ty Công an đường sắt, Phòng 5 Cục CSND và phòng Cảnh sát nhân dân, CSGT các tỉnh, thành phố đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng của Bộ Quốc phòng, Bộ Giao thông vận tải xây dựng và thực tập các phương án bảo vệ an toàn các chiến dịch vận tải, phục vụ chiến trường; đồng thời xây dựng phương án bảo đảm TTATGT thông suốt trong mọi tình huống, như: phương án chống ùn tắc giao thông ở các tuyến đường bộ, các bến phà, cầu phao... trọng điểm; đồng thời tăng cường công tác kiểm tra, đôn đốc, động viên khích lệ tinh thần cán bộ chiến sỹ.

Phục vụ kế hoạch vận chuyển do Ban điều hoà vận tải Trung ương đề ra, lực luợng CSGT phối hợp với các đơn vị chức năng thuộc quân đội, ngành giao thông vận tải bảo vệ tuyệt đối bí mật nội dung, kế hoạch vận chuyển, tổ chức thành các đội, trạm trên tuyến giao thông trọng điểm, các bến phà, nhà ga, ngã ba, ngã tư nơi địch thường xuyên đánh phá ác liệt, đồng thời tổ chức kiểm soát lưu động trên các tuyến đường, khu vực trọng yếu.

Trong công tác bảo vệ tài sản, hàng hoá, phương tiện vận tải, lực lượng CSGT, ngành giao thông vận tải thành lập các đội xung kích, tổ chức đào các hầm hào giao thông ở các bến phà để phòng tránh khi địch đánh phá. Ở các đầu mối giao thông trọng điểm, ngã 3, ngã 4, tổ chức các trạm phòng không, cắm các cọc tiêu, biển báo hiệu chỉ dẫn giao thông.

Với khẩu hiệu “Mặt đường sông nước là chiến trường”, “Phương tiện giao thông là vũ khí”, lực lượng CSGT ngày đêm bám đường, bám sông, bám phương tiện bảo vệ, hàng chục vạn chuyến tàu, xe chở hàng vào chiến trường an toàn. Mở đường, thông tuyến bảo vệ an toàn phương tiện khi bị địch đánh phá là nhiệm vụ quan trọng của lực lượng CSGT, lực lượng thanh niên xung phong và ngành giao thông vận tải; nêu cao khẩu hiệu “Địch phá, ta sửa, ta đi”. Khi bị địch phá bến phà, đường tắc, các lực lượng bảo vệ giao thông tổ chức phân tán xe cộ, tàu thuyền, tổ chức sửa chữa cầu phà, đường sá để giải phóng xe nhanh.