Với 3.551 sông, kênh, rạch, tổng chiều dài 85.577 km, trong đó có khoảng 42.000 km có khả năng khai thác giao thông vận tải và 3.200 km bờ biển, trên 1.000.000 km2 vùng nước nội thủy, Việt Nam là một trong số ít quốc gia có hệ thông giao thông đường thủy nội địa (ĐTNĐ) thuận lợi trên thế giới. Trên vùng nước rộng lớn đó, có tới gần một triệu phương tiện hoạt động (1.062 tàu biển, trên 800.000 phương tiện thủy nội địa và gần 120.000 tàu cá) vì thế hệ thống đường thủy nội địa nước ta là địa bàn chiến lược, có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội và giữ vững thế trận an ninh quốc phòng. Trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm và đã có nhiều chủ trương lớn, ban hành nhiều các văn bản quy phạm pháp luật nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước trên đường thủy nội địa. Các Bộ, ngành và chính quyền địa phương từng bước khẳng định vai trò, trách nhiệm qua việc cụ thể hóa các chủ trương, chiến lược phù hợp với tình hình đặc điểm riêng, từng bước là tiền đề cho những chuyển biến tích cực trong nâng cao hiệu quả công tác này.

Tuy nhiên, tình hình vi phạm TTATGT trên đường thuỷ diễn ra khá phức tạp, phổ biến ở hầu hết các địa phương; số lượng vi phạm về TTATGT đường thuỷ bị xử lý năm sau tăng hơn năm trước. Đáng chú ý là phương tiện không đăng ký, không đăng kiểm, thiếu trang thiết bị an toàn, không đảm bảo tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật, chở quá tải, quá số người quy định; người điều khiển không có bằng lái, chứng chỉ chuyên môn, bến, bãi trái phép, hoạt động không đảm bảo các điều kiện an toàn; lấn chiếm luồng và hành lang bảo vệ luồng; sử dụng xung điện, chất nổ đánh bắt thủy, hải sản; khai thác tài nguyên khoáng sản, cát, sỏi trái phép, gây mất TTATGT, TTXH, gây ô nhiễm môi trường sinh thái, hư hại đê điều, nhà cửa, công trình giao thông, thủy lợi v.v… đang tiềm ẩn nguy cơ xẩy ra tai nạn bất cứ lúc nào.

Thời gian qua việc quản lý nhà nước trong công tác bảo đảm TTATGT đường thủy nội địa đã được Đảng, Nhà nước, các ngành chức năng và chính quyền địa phương quan tâm, với những kết quả đạt được đã đóng góp quan trọng trong duy trì trật tự, an toàn cho các hoạt động giao thông vận tải ĐTNĐ. Tuy nhiên, tình hình TTATGT đường thủy nội địa vẫn còn những diễn biến rất phức tạp, nhất là tình hình tai nạn giao thông (TNGT) đường thủy và vi phạm pháp luật của người tham gia giao thông trên ĐTNĐ, đã ảnh hưởng xấu đến các hoạt động giao thông ĐTNĐ, làm hạn chế hiệu quả khai thác lợi thế loại hình giao thông này vào sự phát triển kinh tế-xã hội. Thực tế này đòi hỏi Đảng, Nhà nước và lực lượng Công an cần có những chủ trương, chính sách hợp lý để bảo đảm TTATGT, đấu tranh có hiệu quả với các loại tội phạm, xây dựng thế trận toàn dân tham gia bảo đảm an ninh trật tự trên đường thủy.

Từ năm 2010 đến hết 6 tháng đầu năm 2015, trên các tuyến giao thông đường thủy cả nước đã xảy ra 712 vụ tai nạn giao thông đường thủy nội địa làm chết 555 người, bị thương 81 người, chìm và hư hỏng 797 phương tiện, thiệt hại về tài sản khoảng 134 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, tai nạn cháy, nổ trên phương tiện thủy thời gian qua đã gây nhiều thiệt hại về người và tài sản. Qua điều tra nguyên nhân các vụ tai nạn đều xuất phát do bất cẩn trong lao động, chập điện, không đảm bảo quy trình an toàn về PCCC, sự chủ quan của chủ tàu, chủ phương tiện về việc bảo quản nhiên liệu vận hành, cháy lan giữa các phương tiện, sử dụng thuốc nổ đánh bắt thủy, hải sản... dẫn đến cháy, nổ phương tiện.

Nguyên nhân này xuất phát từ ý thức chấp hành pháp luật về TTATGT, PCCC trên đường thủy của người điều khiển phương tiện, người tham gia giao thông trên phương tiện thủy và dân cư sinh sống ven các tuyến đường thủy nội địa còn hạn chế. Đa phần những người dân hoạt động và sinh sống trên đường thủy đều là những người dân nghèo, trình độ học vấn thấp so với mặt bằng chung đã dẫn đến việc chấp hành pháp luật trên đường thủy chưa cao.

Để phòng ngừa tai nạn cháy, nổ, Cục CSGT đã thường xuyên chỉ đạo lực lượng Cảnh sát đường thủy tổ chức các đợt cao điểm kiểm tra các phương tiện vận tải khách du lịch vào các ngày lễ, tết, trong đó tập trung nhắc nhở, yêu cầu các chủ phương tiện, thuyền trưởng, thuyền viên, người lái phương tiện chú trọng vào công tác PCCC & CNCH, yêu cầu trang cấp trang thiết bị phòng chống cháy, nổ như: bình xịt cứu hỏa, tủ thuốc sơ cứu, vòi cứu hỏa, cấm và hạn chế hút thuốc trên phương tiện, có hướng dẫn cứu hỏa trên phương tiện.....nhằm bảo đảm an toàn. Đồng thời tổ chức các buổi gặp mặt chủ phương tiện, người dân làm nghề thuyền chài để tuyên truyền, hướng dẫn Luật giao thông đường thủy, hướng dẫn công tác PCCC & CNCH trên đường thủy, phát tờ rơi tuyên truyền, áo phao, dụng cụ nổi, tổ chức thành lập các đội tàu, thuyền văn hóa an toàn, bến văn hóa an toàn qua đó nhằm hạn chế tại nạn giao thông đường thủy và tai nạn liên quan đến cháy nổ phương tiện. Vận động doanh nghiệp kinh doanh vận tải, chủ cảng, bến chủ động tổ chức diễn tập các tình huống xử lý PCCC và CNCH trên phương tiện thủy, tại các cảng bến.

Cảnh sát đường thủy Hòa Bình kiểm tra thiết bị PCCC

Tuy chỉ là lực lượng phối hợp trong công tác cứu nạn, cứu hộ trên đường thủy nội địa, song lại là nòng cốt trong bảo đảm TTATGT, TTXH trên đường thủy, trong toàn quốc lực lượng Cảnh sát đường thuỷ đã bố trí lực lượng khép kín trên địa bàn ĐTNĐ. Thực tế đa phần Cảnh sát đường thuỷ là lực lượng nhận được tin báo hoặc phát hiện trước tiên tai nạn, sự cố trên đường thuỷ. Với lực lượng, phương tiện cùng việc thông thuộc địa bàn, Cảnh sát đường thuỷ nhanh chóng đến nơi xảy ra tai nạn, sự cố để thực hiện công tác cứu hộ, cứu nạn, phối hợp thực hiện công tác điều tra giải quyết tai nạn... Đối với trường hợp bão, lũ lụt gây chia cắt các khu vực, những năm qua Cảnh sát đường thuỷ là lực lượng đầu tiên được phân công cứu người trong tình thế nguy hiểm, sơ tán dân bằng phương tiện thuỷ đến nơi an toàn, đưa đón các đoàn lãnh đạo vào hiện trường chỉ huy công tác phòng chống lụt bão, CHCN.

Song để thực hiện tốt nhiệm vụ này, lực lượng Cảnh sát đường thuỷ còn gặp nhiều khó khăn, thiếu thốn, ảnh hưởng đến hiệu quả công tác. Đơn cử như việc không có lực lượng chuyên trách được tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu công tác cứu hộ, cứu nạn; không có phương tiện chuyên dụng chịu được gió và dòng chảy của nước với tốc độ lớn; trang thiết bị phục vụ công tác cứu hộ, cứu nạn trang cấp còn thiếu và rất hạn chế….

Trong khi đó, Cảnh sát PCCC&CNCH được giao chuyên trách trong cứu hộ, cứu nạn đối với các tai nạn, sự cố, nhưng không được tập huấn nhiều về điều khiển phương tiện thuỷ và kỹ năng cứu hộ, cứu nạn trên đường thuỷ và nhất là kinh nghiệm về sông nước còn hạn chế. Mặt khác, hầu hết các địa phương chưa có điều kiện bố trí phương tiện thuỷ và lực lượng PCCC & CHCN thường trực tại những khu vực trọng điểm về hoạt động giao thông đường thuỷ, để kịp thời tiếp cận và xử lý các tai nạn, sự cố cần phải cứu hộ, cứu nạn trên đường thủy.

Thực trạng trên cho thấy, quan hệ phối hợp giữa lực lượng Cảnh sát đường thuỷ và lực lượng PCCC&CNCH là yêu cầu khách quan trong công tác cứu hộ, cứu nạn các tai nạn, sự cố trên đường thuỷ. Quan hệ phối hợp này sẽ phát huy được thế mạnh và khắc phục những khó khăn, hạn chế của từng lực lượng, từ đó đem lại kết quả cao, giảm thiểu thiệt hại gây ra.

Để tăng cường và phát huy tốt hơn nữa mối quan hệ phối hợp giữa lực lượng Cảnh sát PCCC&CNCH với lực lượng Cảnh sát đường thuỷ, góp phần nâng cao hiệu quả công tác cứu nạn, cứu hộ tai nạn, sự cố giao thông đường thủy, cần thực hiện một số công tác sau:

1. Xây dựng Quy chế phối hợp giữa lực lượng Cảnh sát PCCC & cứu hộ, cứu nạn và Cảnh sát đường thuỷ về công tác cứu nạn, cứu hộ tai nạn, sự cố giao thông đường thủy, trong đó phân định rõ vị trí vai trò, phân công trách nhiệm của mỗi bên khi có tai nạn, sự cố xảy ra, thường xuyên trao đổi thông tin tình hình và kinh nghiệm trong công tác tìm kiếm, cứu nạn, cứu hộ trên đường thuỷ.

2. Đề xuất Bộ Công an thành lập cơ quan chuyên trách TKCN trên đường thủy trong đó nòng cốt là lực lượng Cảnh sát PCCC & cứu hộ, cứu nạn và lực lượng Cảnh sát đường thuỷ để xử lý các tình huống, đảm bảo nhanh chóng, kịp thời góp phần làm giảm thiểu thấp nhất thiệt hại do tai nạn, sự cố trên đường thuỷ.

3. Thường xuyên tổ chức tập huấn, diễn tập, thực hành kỹ năng cứu nạn, cứu hộ tai nạn, sự cố giao thông đường thủy cho các lực lượng trực tiếp, lực lượng thường trực và lực lượng kiêm nhiệm của hai bên phối hợp thực hiện công tác PCCC và cứu hộ, cứu nạn trên đường thủy./.

Đại tá Dương Ngọc Tiến, Phó Cục trưởng Cục CSGT