Bạn Đình Mong ở Thanh Hóa có hỏi: Xe bị trộm cắp gây tai nạn thì chủ xe có phải bồi thường thiệt hại không? Bởi vì tôi thấy rất nhiều trường hợp xe bị mất cắp, chủ xe không tìm lại được xe trong khi các giấy tờ về xe vẫn còn. Nếu chẳng may xe bị mất cắp rồi gây tai nạn thì có truy ra được chủ xe để đòi bồi thường không?

Ban biên tập xin trả lời như sau:

Thứ nhất, cần xác định căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường:

Theo quy định của Bộ Luật dân sự, Điều 584 về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại:

1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

2. Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

3. Trường hợp tài sản gây thiệt hại thì chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh theo quy định tại khoản 2 Điều này.

Như vậy căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại gồm:

- Có thiệt hại xảy ra

- Hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật

- Có lỗi của người gây ra thiệt hại

- Có mối liên hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi trái pháp luật

Trong trường hợp trên nếu người điều khiển phương tiện gây tai nạn và lỗi do người điều khiển phương tiện thì người điều khiển phương tiện phải bồi thường.

Thứ hai, cần xác định chủ thể của việc bồi thường:

Điều 601 về Bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra:

1. Nguồn nguy hiểm cao độ bao gồm phương tiện giao thông vận tải cơ giới, hệ thống tải điện, nhà máy công nghiệp đang hoạt động, vũ khí, chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, thú dữ và các nguồn nguy hiểm cao độ khác do pháp luật quy định.

Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải vận hành, sử dụng, bảo quản, trông giữ, vận chuyển nguồn nguy hiểm cao độ theo đúng quy định của pháp luật.

2. Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; nếu chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

3. Chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, trừ trường hợp sau đây:

a) Thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại;

b) Thiệt hại xảy ra trong trường hợp bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

4. Trường hợp nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì người đang chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ trái pháp luật phải bồi thường thiệt hại.

Khi chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ có lỗi trong việc để nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì phải liên đới bồi thường thiệt hại.

Điều 3 Nghị định 103/2008/NĐ-CP ngày 16/9/2008 về bảo hiểm bắt buộc TNDS của chủ xe cơ giới cũng xác định rất rõ “Chủ xe cơ giới” là chủ sở hữu xe cơ giới hoặc được chủ sở hữu xe cơ giới giao chiếm hữu, sử dụng hợp pháp, điều khiển xe cơ giới.

Như vậy, trong trường hợp bạn nêu, xe máy của bạn được xác định là “nguồn nguy hiểm cao độ”; xe bị mất cắp tức là bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì người đang chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ trái pháp luật phải bồi thường thiệt hại. Do đó bạn không phải là chủ thể thực hiện việc bồi thường thiệt hại.

Thứ ba, cần xác định quy định bồi thường thiệt hại của bảo hiểm TNDS:

Theo quy định tại nghị định 103/2008/NĐ-CP, Điều 11 về Huỷ bỏ hợp đồng bảo hiểm thì hợp đồng bảo hiểm được hủy bỏ trong những trường hợp sau:

- Xe cơ giới bị thu hồi đăng ký và biển số theo quy định của pháp luật;

- Xe cơ giới hết niên hạn sử dụng theo quy định của pháp luật;

- Xe cơ giới bị mất được cơ quan công an xác nhận;

- Xe cơ giới hỏng không sử dụng được hoặc bị phá hủy do tai nạn giao thông được cơ quan công an xác nhận; xe tạm nhập, tái xuất.

Như vậy dù bạn vẫn đang giữ giấy tờ của xe trong đó có bảo hiểm TNDS, tra cứu ra chủ xe thì bạn không phải bồi thường do xe bạn bị mất cắp; đồng thời hợp đồng bảo hiểm TNDS cũng sẽ bị hủy bỏ. Người chiếm hữu trái pháp luật xe của bạn chính là người phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

BBT